Nitowanie to sprawdzony sposób łączenia elementów metalowych. Ale jakie typy nitów warto wybrać spośród wielu dostępnych? Jakie są rodzaje nitów i od czego zależy, po które powinniśmy sięgnąć w konkretnym zastosowaniu?
Zastosowanie nitów
Nity to elementy złączne służące do nitowania, czyli trwałego łączenia metalowych detali. W częściach przeznaczonych do połączenia wywierca się otwory o odpowiedniej średnicy, następnie przełożone przez nie nity zaciska się za pomocą nitownicy. Po skorzystaniu z tego narzędzia otrzymujemy mocne, praktycznie nierozerwalne połączenie – jedynie rozwiercając nity można je rozłączyć, co wiąże się z uszkodzeniem materiału.
Typy według sposobu montażu
Nity tradycyjne pełne
Najbardziej tradycyjne nity składają się z główki (zwanej także łbem), szyjki (inaczej trzpienia) oraz zakuwki, która w procesie nitowania formuje się po drugiej stronie łączonych elementów. Ten typ nitów był powszechnie stosowany w konstrukcjach stalowych, mostach i spawanych wcześniej strukturach. Ostatnio jednak odchodzi do lamusa z powodu upowszechnienia się techniki spawalniczej, która pozwala w prostszy sposób i przy oszczędności środków osiągnąć podobne wytrzymałościowo efekty.
Nity zrywalne jednostronne
Nie oznacza to jednak, że samo nitowanie jest już zapomnianą metodą. Tyle tylko, że najczęściej stosowane obecnie nity wyglądają już inaczej – to nity zrywalne, w których drut (trzpień zrywany) tworzy główkę odrywaną podczas nitowania za pomocą nitownicy. Ich zasada działania polega na wciągnięciu trzpienia w tuleję nitu, co powoduje jej rozkucie od wewnątrz i wypełnienie otworu. Po osiągnięciu odpowiedniego nacisku trzpień pęka w miejscu nacięcia, pozostawiając szczelne połączenie. Takie rozwiązanie pozwala na szybki montaż od jednej strony materiału, co jest przydatne przy użyciu elektronarzędzi w trudno dostępnych miejscach.
Nitonakrętki gwintowane
Możemy wyróżnić również nitonakrętki – typ nitów z wewnętrznym gwintem metrycznym, których montaż przebiega w dość podobny sposób, chociaż z zastosowaniem nie nitownicy, lecz zaciskarki. Proces polega na wkręceniu trzpienia roboczego, osadzeniu w nim nitonakrętki, dokręcenia jej momentem, spęcznienia ruchem powrotnym i wreszcie wykręcenia trzpienia. Tego rodzaju rozwiązanie znajduje zastosowanie w cienkich blachach, profilach aluminiowych i materiałach kompozytowych, gdzie konieczne jest uzyskanie gniazda gwintowego bez dostępu do drugiej strony.
Typy według kształtu łba
Łby kuliste i płaskie
Najpowszechniej stosuje się nity o łbach kulistych, głównie ze względu na oszczędności materiałowe, jakie pozwalają osiągnąć. Dzięki niskiemu profilowi nadają się do większości zastosowań konstrukcyjnych. Niestety ich łby po zanitowaniu wyraźnie wystają, co może utrudniać dalszą obróbkę powierzchni i razić poczucie estetyki.
Jeśli jednak zależy nam na zachowaniu gładkiej, niewyróżniającej się powierzchni, powinniśmy sięgnąć po nity o łbach płaskich, które po zamontowaniu tworzą równą płaszczyznę z materiałem. Musimy przy tym jednak zdawać sobie sprawę, że przygotowanie otworów pod takie nity jest kosztowniejsze (wymaga pogłębienia stożkowego), a samo spojenie nieco słabsze z uwagi na mniejszą powierzchnię docisku łba.
Łby grzybkowe, soczewkowe i stożkowe
Mamy też nity z łbami grzybkowymi, stożkowymi i soczewkowymi, które robią lepsze wizualne wrażenie i stanowią kompromis pomiędzy wytrzymałością a estetyką. Łby grzybkowe charakteryzują się wypukłym, zaokrąglonym kształtem, który równomiernie rozkłada naprężenia i jednocześnie zapewnia estetyczny wygląd połączenia. Łby stożkowe natomiast stosuje się tam, gdzie wymagana jest możliwość wpuszczenia nitu w pogłębiony otwór. Łby soczewkowe, najczęściej spotkane w nitach aluminiowych, łączą zalety obu powyższych rozwiązań.
Przekrój trzpienia i tulei
Wśród cech, jakimi określone rodzaje nitów się między sobą wyróżniają, znajduje się też przekrój trzonu. Ze względu na tę cechę dzielimy je na pełne, drążone i rurkowe, z czego dwa ostatnie znajdują zastosowanie, gdy musimy połączyć materiały o niewielkiej twardości – takie jak tworzywa sztuczne, sklejka czy płyty pilśniowe. Nity drążone posiadają wgłębienie w trzpieniu, które ułatwia jego rozkucie, natomiast nity rurkowe mają pełną przestrzeń wewnętrzną przez całą długość.
Nity szczelne i otwarte
Ponadto możemy podzielić nity na otwarte i szczelne. Cechą wyróżniającą szczelnych jest płaska końcówka tulei, dzięki której woda oraz inne ciecze nie przedostają się do powstałego połączenia. Tego typu rozwiązanie stosuje się w konstrukcjach narażonych na działanie wilgoci, opadów czy zanurzenie – w łodziach, zbiornikach, karoseriach pojazdów czy fasadach budynków.
Nity specjalne do nietypowych materiałów
Z innych typów warto wspomnieć o nitach karbowanych, które mają na tulei karby (rowki), pomocne przy zakotwiczaniu w miękkich materiałach, takich jak drewno czy płyty wiórowe. Karby tworzą mechaniczne zaciski, które zapobiegają obrotowi nitu w otworze. Natomiast nity gwiazdkowe mają zakuwki w formie języczków, które po umieszczeniu w otworze rozginają się promieniście, tworząc połączenie o zwiększonej powierzchni podparcia – stosowane głównie w tapicerstwie i montażu cienkich blach.
