Czy w Polsce można wziąć ślub kościelny bez cywilnego?

Możliwość zawarcia małżeństwa konkordatowego ułatwiła życie tysiącom par biorącym ślub każdego roku. Opcja zawarcia małżeństwa kościelnego i tego ze skutkami cywilnymi za jednym zamachem cieszy się dziś niezwykłą popularnością. Jednak nadal znajdują się pary, które chcą zawrzeć jedynie kanoniczny związek małżeński.

Jakie prawo obowiązuje w Polsce względem małżeństw?

W Polsce zgodnie z prawem wszystkie małżeństwa powinny mieć gwarantowane tzw. skutki cywilne. Oznacza to w praktyce, że można wziąć ślub konkordatowy zawierany w kościele lub złożyć przysięgę małżeńską wobec urzędnika państwowego w Urzędzie Stanu Cywilnego. Po obu formach zaślubin para młoda staje się nową komórką społeczną zwaną rodziną, która jest unormowana prawnie i podlega ochronie zarówno konstytucyjnej, jak i regulacjom zawartym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Istnieje jednak możliwość zawarcia małżeństwa kościelnego bez żadnych skutków cywilnych. Uzyskanie zgody na odbycie się takiego ślubu będzie wymagało od narzeczonych nie lada wysiłku. Potrzebna będzie im bowiem specjalna zgoda urzędnika kościelnego, który musi rozpatrzyć podaną przez nich argumentację i uznać ją za wystarczająco przekonującą do wydania dyspensy.

Jak zawrzeć małżeństwo kościelne bez cywilnego?

Według instrukcji dla duszpasterzy dotyczącej małżeństwa konkordatowego z 1998 roku kandydaci na małżonków, którzy chcą zawrzeć małżeństwo kanoniczne bez konsekwencji na gruncie prawa państwowego, muszą swoją sprawę przedstawić Ordynariuszowi Kurii Diecezjalnej. W swoim piśmie narzeczeni zobowiązani są do przedstawienia powodów, dla których zdecydowali się na taki typ małżeństwa.

Jeśli powody są wystarczająco przekonujące, urzędnik kościelny udzieli odpowiedniej dyspensy. Samo pismo musi mieć formę oficjalnego wniosku, który najlepiej skonsultować z kancelarią parafialną przed złożeniem. Warto zaznaczyć, że procedura ta nie jest standardowa i może wymagać dodatkowej rozmowy z księdzem prowadzącym nauki przedślubne.

Dlaczego ludzie decydują się na takie rozwiązanie?

W tej wyjątkowej sytuacji ludzie chcą zachować rozdzielność majątkową, aby nie musieć dopełniać formalności dotyczących intercyzy i nie brać odpowiedzialności za ewentualne długi, kary współmałżonka w przyszłości. Dotyczy to również potencjalnego podziału majątku w przypadku rozpadu związku – brak skutków cywilnych eliminuje konieczność formalnego postępowania rozwodowego przed sądem.

Innym powodem może być chęć uniknięcia automatycznego dziedziczenia ustawowego w przypadku śmierci jednego z partnerów. Osoby pozostające jedynie w związku sakramentalnym nie są wobec siebie spadkobiercami ustawowymi, co może mieć znaczenie w skomplikowanych sytuacjach rodzinnych lub przy znacznym majątku jednej ze stron.

Kto najczęściej bierze ślub kościelny bez cywilnego?

Ślub bez skutków cywilnych jest popularny wśród tzw. małżeństw mieszanych, które podchodzą do sprawy w sposób bardzo praktyczny. Po pierwsze spełniają marzenie narzeczonej bądź narzeczonego o ślubie w kościelnej scenerii, lecz po drugie zostawiają sobie furtkę na wypadek wycofania się ze zobowiązań małżeńskich i kłopotów związanych z oficjalnym procesem rozwodowym.

Do zawarcia takiego związku skłaniają się również osoby już rozwiedzione cywilnie, które chcą pobłogosławienia swojego nowego związku w kościele, ale ze względów prawnych lub majątkowych nie mogą lub nie chcą ponownie zawierać małżeństwa cywilnego. Niekiedy są to także pary starsze, które obawiają się utraty świadczeń emerytalnych lub rent rodzinnych po zawarciu formalnego związku.

Jak to wygląda z perspektywy Urzędu Skarbowego?

Osoby decydujące się jedynie na ślub kościelny muszą być świadome tego, że dla Urzędu Skarbowego w świetle prawa nie są małżeństwem, a więc prawo podatkowe będzie traktowało je jak dwie obce sobie osoby. Rozliczani więc będą według mniej korzystnych zasad dla II grupy podatkowej, a każdy przelew na konto współmałżonka będzie traktowany jako darowizna.

Minusem jest tu to, że współmałżonek będzie musiał odprowadzić spory podatek od każdego spadku czy darowizny. Kwota wolna od podatku dla osób z II grupy podatkowej wynosi zaledwie 9 637 złotych, po przekroczeniu której obowiązuje stawka 7% do wartości 15 932 złotych, a powyżej tej kwoty – 12%. Dla porównania małżonkowie w związkach z pełnymi skutkami prawnymi należą do I grupy podatkowej i korzystają z całkowitego zwolnienia z podatku od darowizn i spadków.

Zawarcie związku małżeńskiego tylko względem prawa kanonicznego jest alternatywą dla klasycznego małżeństwa i z roku na rok – jak twierdzą duchowni i prawnicy – zyskuje na popularności. Nie jest to jednak nadal duży odsetek małżeństw, bo mowa tutaj o dosłownie kilku związkach tego typu w skali rocznej w całej diecezji. Decyzja o takim rozwiązaniu wymaga gruntownego przemyślenia wszystkich konsekwencji prawnych i finansowych.