Jak działa dieta proteinowa i dla kogo jest przeznaczona?

Dieta proteinowa, zamiennie nazywana dietą Dukana, to jedno z największych odkryć osób, które chcą mieć szczupłą sylwetkę. Ten sposób odżywiania się budzi jednak skrajne emocje. Przez jednych uważany jest za najskuteczniejszą dietę na świecie, natomiast inni zarzucają jej zbytnią restrykcyjność skutkującą problemami zdrowotnymi. Na czym dokładnie polega ta dieta i czy każdy może ją stosować? Odpowiedź znajdziesz w niniejszym artykule.

• Główne założenia i zasady
• Kto może przejść na dietę proteinową?
• Dlaczego dieta proteinowa uznawana jest za niebezpieczną?

Główne założenia i zasady

Głównym założeniem diety proteinowej jest dostarczanie organizmowi białka w jego czystej postaci, jak również zmniejszenie ilości spożywanych tłuszczów i węglowodanów. Wyklucza ona jedzenie owoców i warzyw, co często wytykane jest jako jej największa wada. Dieta ta nie polega na tym, aby spożywać małą ilość jedzenia i szybko zrzucić wagę, ale na tym, żeby jak najdłużej być sytym – przedłużone uczucie sytości wynika z właściwości białka, które trawi się znacznie wolniej niż węglowodany.

Dieta proteinowa zakłada również spożywanie dużej ilości wody – minimum 2 litry dziennie – co może pozwolić łatwiej i skuteczniej zlikwidować cellulit oraz wspomagać pracę nerek obciążonych metabolizmem dużych ilości białka. Na pewno nie da się powiedzieć, że dieta proteinowa jest zdrowym sposobem odżywiania się w długim okresie. Przyjmowanie jedynie białek i wykluczenie z jadłospisu tłuszczów i węglowodanów często powoduje osłabienie organizmu, któremu nie dostarcza się podstawowych składników odżywczych – w tym błonnika, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) oraz szeregu mikroelementów obecnych w produktach zbożowych i warzywach.

Restrykcyjny charakter tego modelu żywieniowego może prowadzić do niedoborów żywieniowych już po kilku tygodniach stosowania. Organizm pozbawiony węglowodanów przechodzi w stan ketozy, w którym energię czerpie z rozщadu tłuszczów i białek – proces ten generuje ciała ketonowe, które w nadmiarze mogą obciążać wątrobę i nerki. Dlatego tak ważne jest konsultowanie każdej zmiany diety z dietetykiem, który pomoże uniknąć poważnych komplikacji zdrowotnych.

Kto może przejść na dietę proteinową?

Dieta proteinowa nie jest wskazana u kobiet w ciąży i karmiących piersią – w tych okresach zapotrzebowanie na węglowodany, witaminy i minerały jest szczególnie wysokie, a ich niedobór może zagrażać rozwojowi płodu lub niemowlęcia. Nie będzie ona też odpowiednia dla osób w wieku nastoletnim, których organizm intensywnie rośnie i potrzebuje pełnowartościowego, zróżnicowanego jadłospisu, oraz osób z problemami zdrowotnymi.

Dieta ta jest bardzo wymagająca, więc nie powinny się na nią decydować osoby, które nie potrafią trzymać dyscypliny i łatwo się poddają – efekt jo-jo po zakończeniu takiego odżywiania może być gwałtowny i frustrujący. Generalnie może się ona sprawdzić u osób zdrowych, które chcą szybko schudnąć (np. przed ważnym wydarzeniem), lubią mięso, nabiał i ryby, a także są w stanie zrezygnować z produktów zbożowych, ziemniaków, większości owoców i warzyw przez ograniczony czas.

Diety tej nie mogą stosować pacjenci cierpiący na:

• zaburzenia pracy wątroby – organ ten musi metabolizować zwiększone ilości produktów przemiany białka
• choroby układu krążenia – nadmiar białka zwierzęcego często wiąże się z podwyższonym cholesterolem
• cukrzycę – brak węglowodanów zaburza stabilizację poziomu glukozy we krwi
• przewlekłe schorzenia nerek – zwiększone obciążenie filtracyjne może pogłębić niewydolność

Osoby starsze również powinny unikać tego typu restrykcji ze względu na zwiększone ryzyko odwodnienia, utraty masy mięśniowej i problemów z mineralizacją kości. Przed rozpoczęciem diety proteinowej bezwzględnie należy wykonać badania laboratoryjne – morfologię krwi, próby wątrobowe, poziom kreatyniny i mocznika oraz profil lipidowy – aby upewnić się, że organizm jest w stanie sprostać takiemu wyzwaniu metabolicznemu.

Dlaczego dieta proteinowa uznawana jest za niebezpieczną?

Ludzki organizm potrzebuje energii, żeby poprawnie funkcjonować. Energię tę czerpie głównie z węglowodanów – są one najszybszym i najbardziej efektywnym źródłem glukozy dla komórek. Gdy zaczyna brakować energii pochodzącej z węglowodanów, wówczas skutki dla organizmu bywają bardzo różne. Brak wystarczającej dawki energii powoduje również zaburzenia pracy mózgu, przez co wolniej on pracuje i przetwarza informacje – następuje osłabienie funkcji poznawczych, pogorszenie koncentracji oraz spowolnienie reakcji. Aby pobudzić go do pracy, potrzebne są cukry zawarte w węglowodanach – mózg zużywa około 20% całkowitej energii organizmu, a niemal wyłącznie w formie glukozy.

Stosowanie tej diety skutkuje również zakwaszeniem organizmu, co może mieć bardzo poważne skutki. W ciele musi być zachowana równowaga kwasowo-zasadowa (pH krwi powinno mieścić się w przedziale 7,35–7,45), co zapewnia nam m.in. spożywanie odpowiedniej proporcji produktów kwaśnych i zasadowych. Dieta bogata wyłącznie w białko zwierzęce (mięso, nabiał, ryby) dostarcza dużych ilości kwasów, które organizm musi neutralizować. Jeśli dochodzi do zakwaszenia organizmu, należy zacząć spożywać dużą ilość zielonych warzyw – co w diecie proteinowej jest wykluczone.

Dlaczego to takie ważne? Zakwaszenie może prowadzić do:

1. powstawania grzybicy w jelitach – zakwaszenie sprzyja rozwojowi patogennych mikroorganizmów
2. zwiększonego ryzyka cukrzycy – zaburzenia metabolizmu glukozy i insuliny
3. problemów z cerą – trądzik, suchość, brak elastyczności skóry
4. negatywnego wpływu na ukrwienie kończyn – mikrokrążenie staje się mniej efektywne
5. zwiększenia prawdopodobieństwa zawału – szczególnie przy współistniejącej hipercholesterolemii

Dieta proteinowa ma również fatalne skutki dla nerek, które do prawidłowej pracy potrzebują odpowiedniej ilości białka, ale nie jego nadmiaru. Produkty przemiany białka – mocznik, kreatynina, amoniak – muszą być wydalane przez nerki, co przy przewlekłym przeciążeniu prowadzi do uszkodzenia nefronów i postępującej niewydolności narządu. Osoby z predyspozycjami genetycznymi mogą w wyniku takiej diety rozwinąć kamicę nerkową – metabolizm białka zwiększa stężenie kwasu moczowego i szczawianów w moczu.

Spożywanie produktów wysokobiałkowych w sposób jednostronny jest bardzo niezdrowe dla organizmu i może przyczyniać się do problemów z koncentracją, dolegliwości ze strony układu pokarmowego (zaparcia, wzdęcia, zespół jelita drażliwego), a także chronicznego zmęczenia i osłabienia odporności. Naszym zdaniem dietę proteinową należy stosować nie dłużej niż kilka tygodni – maksymalnie 4–6 – aby uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych, a po jej zakończeniu stopniowo wracać do zbilansowanego modelu żywienia z udziałem wszystkich makroskładników. Co sądzisz o diecie wysokobiałkowej? Podziel się swoją opinią w komentarzu.