Co warto zobaczyć w Bieszczadach

Planując wyprawę w te górskie tereny warto wcześniej ustalić listę miejsc wartych odwiedzenia. Dobrze przygotowana trasa pozwala w pełni wykorzystać czas i cieszyć się najbardziej charakterystycznymi zakątkami regionu.

Bieszczady stanowią najbardziej południowo-wschodnią część Karpat w Polsce. Charakterystyczne połoniny – bezleśne, trawiaste grzbiety górskie – tworzą pejzaż niepowtarzalny w skali kraju. Region odznacza się niską gęstością zaludnienia oraz rozległymi kompleksami leśnymi, które sprzyjają obserwacji dzikiej przyrody. Większość szlaków turystycznych prowadzi przez tereny objęte ochroną, co wymaga przestrzegania zasad ruchu na obszarach chronionych.

Dolina Sanu i jej rezerwy

Park Krajobrazowy Doliny Sanu rozciąga się na długości ponad 80 kilometrów i obejmuje fragmenty doliny rzeki wraz z przyległymi wzgórzami. Flora tego obszaru liczy przeszło 900 gatunków roślin naczyniowych, w tym szereg reliktów glacjalnych oraz gatunków górskich schodzących tu na niższe położenia.

W rezerwacie Krywe, położonym na północnym stoku Góry Krywe, dominują grądy i buczyny karpackie z udziałem jodły oraz cisa pospolitego. Na stokach o ekspozycji południowej zachowały się fragmenty muraw kserotermicznych z takimi rarytasami jak dzwonek syberyjski czy mieczyk dachówkowaty. Rezerwat Hulskie im. Stefana Myczkowskiego chroni przede wszystkim zbiorowiska łęgowe i olsy – lasy zalewane okresowo przez wody Sanu. Obserwuje się tu m.in. orlika grubodziobego, zimorodka, bobra europejskiego oraz wydry.

Trasy piesze w dolinie Sanu

Szlaki turystyczne wzdłuż Sanu mają głównie charakter nizinny, dzięki czemu są dostępne również dla rodzin z dziećmi. Najdłuższy ciągnie się od Sanoka w kierunku Leska i dalej do granicy ze Słowacją. Warto zaplanować co najmniej dwa dni na przemierzenie tej trasy z noclegiem w jednej z miejscowości, np. w Polańczyku. Wiosną, gdy poziom wody jest wysoki, wiele odcinków nabiera szczególnego uroku dzięki rozlewającym się zakolom.

Podziemne formy krasowe

Bieszczady nie słyną z wielkich systemów jaskiniowych – podłoże wapienne występuje tu lokalnie, głównie w rejonie Nasicznego oraz doliny Wetliny. Niemniej od lat 70. XX wieku speleolodzy zinwentaryzowali kilkanaście niewielkich jaskiń i schronisk skalnych. Większość z nich ma długość do kilkudziesięciu metrów, a dostęp wymaga sprzętu asekuracyjnego oraz odpowiedniego przygotowania.

Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie (choć położona poza ścisłym obszarem Bieszczadów, często włączana do rozszerzonej oferty turystycznej regionu) to najdłuższa jaskinia w Sudetach, udostępniona turystycznie. W samych Bieszczadach można zwiedzać jaskinię w Krowiej Skale koło Nasicznego, dostępną bez specjalistycznego sprzętu. Wewnątrz znajdują się ciekawe formy naciekowe oraz niewielkie komory, w których zimują nietoperze.

Zasady eksploracji jaskiń

• Większość jaskiń wymaga zgody zarządcy terenu oraz odpowiedniego ekwipunku (kask, latarka główna i zapasowa, rękawice)
• Wskazane jest poruszanie się w grupie co najmniej trzech osób
• Obowiązuje bezwzględny zakaz zaśmiecania oraz niszczenia form naciekowych
• W okresie zimowym (od listopada do końca marca) obowiązuje zakaz wchodzenia do jaskiń będących ostojami nietoperzy

Solina i sztuczne jeziora

Jezioro Solińskie powstało w latach 60. XX wieku w wyniku spiętrzenia wód Sanu zaporą w Solinie. Ma powierzchnię 22 km² i maksymalną głębokość około 60 metrów, co czyni je największym zbiornikiem zaporowym w Polsce pod względem objętości. Brzegi jeziora o długości przekraczającej 150 kilometrów tworzą liczne zatoki i cypelki przypominające kształtem skandynawskie fiordy.

Rejs statkiem wycieczkowym pozwala dotrzeć do miejsc niedostępnych szlakami lądowymi. Trasy prowadzą m.in. do zapory w Solinie (widok z korony zapory na lustro wody 60 metrów niżej robi ogromne wrażenie), do zatoki Jaw oraz do ujścia potoku Wetlina. Rejsy organizowane są od maja do września, w szczycie sezonu nawet kilka razy dziennie.

Aktywności wodne na zbiorniku

Akwen przyciąga miłośników sportów wodnych. Popularne są:

• Żeglarstwo – na jeziorze działa kilka ośrodków oferujących wynajem jachtów oraz kursy żeglarskie
• Windsurfing i kitesurfing – najlepsze warunki panują w części wschodniej, gdzie wiatr wieje bardziej regularnie
• Kajakarstwo – wyprawy kajakowe po Jeziorze Solińskim oraz dalej Sanem cieszą się dużą popularnością wśród turystów szukających aktywnego wypoczynku
• Wędkarstwo – w wodach zbiornika żyją sandacze, szczupaki, węgorze oraz sumy; wymagane jest posiadanie odpowiedniego zezwolenia

Piesze trasy wokół jeziora

Szlaki wokół Jeziora Solińskiego prowadzą przez lasy bukowe i jodłowe, mijając leśne osady oraz opuszczone wsie, które zostały zalane podczas budowy zapory. Najbardziej malownicza jest ścieżka prowadząca od Soliny do Bóbrki, skąd roztacza się panorama na całą długość zbiornika. Należy liczyć się z nawierzchnią o zróżnicowanym nachyleniu – niektóre odcinki są strome i wymagają dobrego obuwia.

Na trasie znajdują się punkty widokowe oraz tablice informacyjne opisujące historię zalanych miejscowości. Warto przeznaczyć przynajmniej dwa dni na dokładniejsze poznanie okolicy, nocując w jednym z pensjonatów w Polańczyku lub Solinie. Dodatkowo można zwiedzić muzeum poświęcone budowie zapory oraz historii regionu przed utworzeniem zbiornika.

Rezerwat bukowo-jodłowy Ciśniańsko-Wetliński

Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy obejmuje ponad 400 km² w centralnej części Bieszczadów. Lesistość sięga 90%, a dominującymi gatunkami są buk pospolity, jodła oraz świerk, tworzące wielopiętrowe drzewostany o charakterze zbliżonym do naturalnego. W wyższych partiach gór las przechodzi w kosodrzewinę i połoniny.

Fauna parku obejmuje populacje niedźwiedzia brunatnego, wilka szarego, rysia, żbika oraz żubra. W ramach programu restytucji w latach 60. XX wieku wprowadzono tu żubry, które od tego czasu rozmnożyły się i dziś żyją na wolności. Obserwacja dzikich zwierząt wymaga cierpliwości i dyskrecji – najlepsze rezultaty przynoszą wczesne godziny poranne lub zmierzch.

Bezpieczeństwo na szlakach

Poruszając się po parkach krajobrazowych oraz Bieszczadzkim Parku Narodowym należy przestrzegać podstawowych zasad:

1. Nie zbliżaj się do dzikich zwierząt – obserwuj je z bezpiecznej odległości (minimum 100 metrów w przypadku niedźwiedzi)
2. Nie karm zwierząt – prowadzi to do utraty ich naturalnej ostrożności i może być niebezpieczne zarówno dla ludzi, jak i dla samych zwierząt
3. Zachowuj ciszę – hałas płoszy zwierzęta i zakłóca spokój innych turystów
4. Poruszaj się wyłącznie szlakami wyznaczonymi – schodzenie ze szlaków jest zabronione i może prowadzić do uszkodzenia cennych siedlisk
5. Zgłoś spotkanie z niedźwiedziem do straży parku – pomaga to w monitorowaniu populacji i zapewnieniu bezpieczeństwa w danym rejonie

Najciekawsze szlaki w parku

Do najpiękniejszych tras należy szlak na Wetlińską Połoninę (1228 m n.p.m.), startujący z miejscowości Wetlina. Wejście zajmuje około 3–4 godzin, a widoki z grzbietu obejmują rozległe pasma górskie po stronie polskiej i słowackiej. Szczególnie efektownie prezentują się pofalowane połoniny o zmierzchu, gdy zachodzące słońce rzuca długie cienie na trawiaste zbocza.

Inny popularny szlak prowadzi przez Bukowy Berdo i dalej do schroniska PTTK na Połoninie Wetlińskiej. Trasa ma charakter średnio trudny, z sumą przewyższeń około 600 metrów. Warto zanocować w schronisku i o świcie wyruszyć na wschód słońca – widok wschodzącego słońca nad Bieszczadami to jedno z najbardziej zapadających w pamięć przeżyć turystycznych w tym regionie.

Flora parku

Oprócz lasów bukowych i jodłowych w parku występują cenne torfowiska wysokie oraz śródleśne polany z bogatą roślinnością zielną. Wiosną kwitną szafrany, pierwiosnki, przylaszczki, a latem połoniny pokrywają się barwnymi płatami arniki górskiej, firletki poszarpanej oraz jastrzębca. Jesienią dominują odcienie brązu i złota, a bukowe lasy oferują niezrównane widoki kolorowej mozaiki liści.

Poznanie pełnego bogactwa parku wymaga kilkudniowego pobytu. Warto zaplanować bazę w jednej z miejscowości (Cisna, Wetlina, Ustrzyki Górne) i stamtąd przemierzać poszczególne szlaki. Najlepszy okres na wędrówki to późna wiosna (maj–czerwiec) oraz wczesna jesień (wrzesień–październik), kiedy temperatura jest umiarkowana, a szlaki mniej zatłoczone niż w szczycie sezonu letniego.